Η Χώρα του Ποτέ | Σταμάτης Παρασκευάς

 

Ένα νησί όπου τα παιδιά ποτέ δεν μεγαλώνουν και ζουν απίθανες περιπέτειες. Μια ουτοπία της παιδικής ηλικίας που αρνείται να περάσει. Η Χώρα του Ποτέ είναι το μέρος που κατοικεί ο Πήτερ Παν (ο οποίος παίζει τον αυλό του Πανός, εξ ου και τ’ όνομα). Η μικροσκοπική νεράιδα Τίνκερ Μππελ είναι ερωτευμένη μαζί του κι εκείνος είναι μαζί της και μαζί με την συμμορία των «Χαμένων Παιδιών». Είναι η οικογένεια των παιδιών χωρίς οικογένεια. Μπορεί να κρατήσει η παιδική ηλικία για πάντα; Αυτό είναι το καίριο ερώτημα του θεατρικού συγγραφέα Τζ. Μπάρυ στο βιβλίο του αυτό. Ο Πήτερ Παν μπαίνει στο δίλημμα, όταν γνωρίζει την όμορφη Ντάρλινγκ.
Πάντα μια Ουτοπία διαδέχεται μιαν άλλη.

 

ΕΣΣΔ (1917-1991)

Η Ρώσικη Επανάσταση ήταν μία σειρά από μεγάλα ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν στη Ρωσία το έτος 1917 κι επηρέασαν καθοριστικά ολόκληρη την Νεότερη Παγκόσμια Ιστορία. Ονομάστηκε Οκτωβριανή καθώς κορυφαία πράξη υπήρξε η κατάληψη των χειμερινών ανακτόρων της Πετρούπολης (25 Οκτώβρη 1917).

 
Την ημέρα αυτή εγκαθιδρύεται το καθεστώς των μπολσεβίκων του Λένιν. Η «μεγάλη σοβιετική πατρίδα» είναι αυτή που κατάφερε να νικήσει τις χιτλερικές ορδές. Είναι εκείνη που έστειλε για πρώτη φορά τον άνθρωπο στο Διάστημα.
Ωστόσο, ο σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο να γίνει η ατμομηχανή της ιστορίας μετετράπη σε σταλινική βαρβαρότητα. Η Οκτωβριανή επανάσταση ξεκίνησε ως η μεγαλύτερη ελπίδα της μη προνομιούχου ανθρωπότητας και κατέληξε ως η τραγικότερη διάψευση του 20ού αιώνα.

 

Σουρρεαλισμός

 
Πάνω και πέρα από την πραγματικότητα. Καλλιτεχνικό κίνημα αναπόσπαστα δεμένο με τον μεσοπόλεμο και συμπορευόμενο κοινωνικών, πολιτικών, επιστημονικών, φιλοσοφικών γεγονότων από τα οποία δέχεται πολλές επιρροές.
Εμφανίστηκε στο Παρίσι μετά τον Ντανταϊσμό. Κεντρική φυσιογνωμία ο Αντρέ Μπρετόν (Μανιφέστο Σουρρεαλισμού 1924). Αρνιόταν την αντικειμενική πραγματικότητα και εξέταζε απίθανες πιθανότητες, παιχνίδιζε με εναλλακτικές λογικές ή με την έλλειψη κάθε ορθολογισμού με τη γοητεία του τυχαίου. Κομμάτι του ήταν η εξερεύνηση του ασυνείδητου, η εξέταση της ψυχής απομονωμένης από τον υλικό κόσμο, μέσω ονείρων, αυτοματισμού κλπ.

 
Οι ψυχαναλυτικές θεωρίες του Freud και τα πολιτικά ιδεώδη του μαρξισμού αποτέλεσαν γερή βάση για την εδραίωση κι εξέλιξή του. Παρ’ ότι απεχθάνονταν την εμπορευματοποίηση, οι απόψεις τους χρησιμοποιήθηκαν σε ακριβώς αντίθετους σκοπούς.

 
Ο Μπρετόν στηριζόμενος στην οιδιπόδεια απάντηση στη Σφίγγα (κι αργότερα χρησιμοποιώντας παρόμοια λογική ο Σεφέρης στον λόγο του στα βραβεία Νόμπελ): «Ο Άνθρωπος είναι η απάντηση όποια κι αν είναι η ερώτηση».

 

Η Ουτοπία της εξουσίας

 
Ο μηχανισμός της ουτοπίας διαχειρίζεται το αδύνατο ως δυαντό. Συλλαμβάνει το ανέφικτο και προσπαθεί να το υλοποιήσει. Οι ουτοπιστές (κατά Καρούζο «τολμητίες του ανυπόστατου») θα υπάρχουν μέχρι να πραγματωθεί η αταξική κοινωνία.
Το «τέλος της Ιστορίας» είναι η ουτοπία της Εξουσίας. Το όνειρό της για το τέλος των κοινωνικών αντιστάσεων. Ένας εξορκισμός απέναντι στην ελευθερία και τη δημοκρατία. Η Εξουσία θα είναι πάντα ανασφαλής απέναντι στην Ουτοπία. Αλλά πολλές φορές θα προσπαθήσει να την εντάξει στο σύστημα της νομιμοποίησής της καθιστώντας την μια θεμιτή εναλλακτική αποδυναμώνοντάς την έτσι.

 

Ισπανία (1936)

 
Ποτέ άλλοτε όραμα για μιαν «ελευθεριακή κοινωνία βασισμένη στη συγγνένεια της εργασίας» δε βρέθηκε τόσο κοντά στην πραγματικότητα. Πρωταγωνιστές της ισπανικής επανάστασης ήταν αναρχικοί που μέσα από τις αντιξοότητες του εμφυλίου πολέμου μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν την κολεκτιβοποίηση εθελοντικά (εκούσια, κι όχι αναγκαστικά) στις αγροτικές και βιομηχανικές περιοχές.
Κλειδί για τα επιτεύγματα η δουλειά των συνδικάτων της CNT από το 1910. Η Βαρκελώνη γίνεται η πρώτη αναρχική πόλη στην ιστορία. Τραγικότερη στιγμή του εμφυλίου, ο βομβαρδισμός της Γκερνίκα. Το «σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας», η ζωντανή ουτοπία του 20ού αιώνα, έπεσε θύμα του σταλινικού και μετά του φασιστικού χειμώνα του Φράνκο.

 

Ο εφιάλτης της Ουτοπίας

 
Ο Κοινωνικός Δαρβινισμός είναι ιδεολογικο-πολιτική παρερμήνευση της θεωρίας της Εξέλιξης των Ειδών. Διατυπώθηκε πρώτη φορά από τους Τόμας Μάλθους και Χέμπερτ Σπένσερ, που με βάση τα κείμενα του Λαμάρκ, ισχυρίζονται ότι τα προσωπικά και κοινωνικά προβλήματα κληρονομούνται. Η φτώχεια και λοιπές κοινωνικές ασθένειες είναι αποτέλεσμα γονιδίων. Οι φυλές χωρίζονται σε ανώτερες και κατώτερες.
Χίτλερ, «φυλετική υγιεινή», νόμοι Νυρεμβέργης, πρόγραμα Τ4, «αγνότητα του Γερμανικού αίματος»: η βιοϊατρική απάτη περί φυλετικής καθαρότητας, η πιο σκοτεινή και πιο εφιαλτική πλευρά της «ουτοπίας».

 

American Dream

 
Το αμερικανικό όνειρο ενσαρκώνει ουσιαστικά τον καπιταλιστικό παράδεισο, την κοινωνία της Αφθονίας, αναφέρεται στην χώρα της ευκαιρίας για τον καθένα ανεξάρτητα από καταγωγή και κοινωνική τάξη, με κατεύθυνση την επιτυχία κι ευημερία. Ανταγωνιστική εργασία, κέρδος, εμπόριο, η εκμετάλλευση της υπεραξίας ανάμεσα στην πρωτογενή παραγωγή και το τελικό προϊόν, ουσιαστικά στοιχεία του Καπιταλισμού.

 
Τα υλικά αγαθά έγιναν προσιτά στον μεγάλο πληθυσμό χάρη στη μαζική παραγωγή, η επιστήμη, η τεχνολογία αναπτύχθηκαν, η επικοινωνία, η πληροφορία απέκτησαν τεράστια δύναμη.

 
Ωστόσο, όλο αυτό είχε τεράστιο αντίκτυπο στη φύση και τον πλανήτη με την καταστροφή πολλών οικοσυστημάτων και της πολιτστικής παράδοσης των λαών.
Η διαφήμιση άγγελος και προφήτης, τέχνη εξιδανίκευσης του προϊόντος που το ταυτίζει με την επιθυμία, ο δέκτης επηρεάζεται διαρκώς από αυτή την μονομερή επικοινωνία, το εμπόρευμα γίνεται θέαμα, ένας τεχνητός παράδεισος που η κατανάλωση αποτελεί τη λύση σε κάθε επιθυμία. Ο άνθρωπος διαρκώς επιθυμεί και καταναλώνει, εξομοιώνται με τα υλικά αντικείμενα.

 
Οι μεγάλες προσδοκίες για συνεχή κατανάλωση κάποια στιγμή μοιραία φέρνουν την κατάρρευση, την φτώχεια, τη δυστυχία. Τα αναπόφευκτα όρια του υλισμού.

 

Τσιάπας

 
Το 1994 σε ολόκληρο το Νότιο Μεξικό με επίκεντρο την επαρχία Τσιάπα, οι ιθαγενείς ινδιάνοι Μάγια ξεσηκώνονται ζητώντας γη-τροφή-υγεία-εκπαίδευση από την κυβέρνηση. Πήραν το όνομά τους από τον Εμιλιάνο Ζαπάτα, ηγέτη της μεξικανικής επανάστασης του 1910.

 
Ηγέτης κι εκπρόσωπος του στρατού των Ζαπατίστα για εθνική απελεύθερωση (EZLN) ο κομαντέντε Μάρκος ο οποίος μέσω του διαδικτύου κάνει γνωστό τον αγώνα τους σε όλο τον κόσμο. Διδάσκει τη σημασία της ανεκτικότητας και του σεβασμού στην διαφορετικότητα.

 
Απορρίπτουν συμφωνίες με την κυβέρνηση και δημιουργούν «αυτόνομους δήμους και κοινότητες», οι οποίες λειτουργούν ακόμη και σήμερα με βάση την ιδεολογία τους που ονομάζεται Ζαπατίσμο (παραδοσιακές αρχές των Μάγια με στοιχεία μαρξισμού, ελευθεριακού σοσιαλισμού κι αυταρχισμού).

 
Οι κοινότητες αυτές είναι αυτο-οργανωμένες, λειτουργούν αμεσοδημοκρατικά και η ζώσα ουτοπία του Μεξικού.

 

Τεχνητοί Παράδεισοι

 
Το φουσκωμένο ταβάνι της Αφθονίας, στα ευημερούντα 60’s, έσκασε μαζί με τα κινήματα της νεολαίας εκείνης της εποχής. Η πάλη των γενεών «διαδέχεται» την πάλη των τάξεων. Η εξέγερση ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, το κίνημα των hippies άσκησαν έμπρακτη κριτική απέναντι στη βιομηχανία του πολέμου και σε μια κοινωνία όπου κυριαρχεί η σκληρότητα, η μοναξιά, το ατομικό συμφέρον κι απουσιάζει η φύση.

 
Την ίδια εποχή ο Άλντους Χάξλεϋ μιλούσε για τις «Πύλες της Ενότητας», ο Τίμοθυ Λίρι εξερευνούσε νέες μορφές συνείδησης μέσω παραισθησιογόνων ουσιών και ο Κάρλος Καστανέντα δίδασκε τη τελετουργία των σαμάνων. Πολλοί πειραματίστηκαν με τους χημικούς παράδεισους ψάχνοντας την υπέρβαση.

 
Η μπήτνικ και ροκ μυθολογία έστρωνε ένα λουλουδάτο χαλί που συναντούσε τα οράματα των σουρρεαλιστών, αλλά την ίδια στιγμή το εμπόριο ναρκωτικών άνοιγε τα πλοκάμια του παντού. Οι πόλεις της Δύσης γέμισαν με «ζόμπι» που εξαθλιώνονταν για μια δόση (μια κατάσταση που προκαλούταν κι επιτεινόταν κυρίως από την περιθωριοποίηση των ανθρώπων αυτών).

 
Η Ευτυχία δεν είναι κάτι που αρκεί να καταναλώσεις για να το έχεις!

 

Οικοτοπία

 
Οι ουτοπικές αφηγήσεις μιλάνε για έναν αρχέγονο παράδεισο πριν την έναρξη του Χρόνου. Ο Ρουσσώ μιλά για την επιστροφή στις ρίζες εκείνες, όπου εκεί όλα είναι εναρμονισμένα με τη φύση και τον νόμο του θεού. Οι Ρομαντικοί του 19ου μιλούν για την Αρκαδία, έναν εύφορο τόπο βουκόλων και ποιητών.

 
Στο μυαλό μας πάντα ένας απολεσθείς παράδεισος (η μήτρα της μάνας ή μια αρχέγονη κατάσταση διαβίωσης πριν την ανακάλυψη της γεωργίας και κτηνοτροφίας).

 

Ερωτοπία

 
Μήπως η πραγματική ουτοπία βρίσκεται εντός μας; Μήπως ο έρωτας είναι η ουτοπία του καθημερινού ανθρώπου; Ένας ακατάστατος νεαρός (κατά Πλάτωνα) γιος του Πόρου (πλούτου) και της Πενίας (φτώχειας). Άστεγος, σκανδαλιάρης, απρόβλεπτος.
Χωρίς τον Έρωτα δεν υπάρχει ζωή.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s