37 χρόνια χωρίς τον Ίαν Κέρτις: Η Ιστορία ενός Νέου με Βάρος στους Ώμους του | Tάσος Ζαννής

Στο Μάντσεστερ της δεκαετίας του 1970, ανατέλλει η Μεταβιομηχανική Εποχή, κατά την οποία αναγεννιέται η πόλη μέσω επενδύσεων λόγω της συνεχούς ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας. Δημιουργείται έτσι μια πόλη δύο ταχυτήτων, μεταξύ των περιοχών του Βορρά (ανεξάρτητοι δήμοι) και του Νότου (εμπορικά κέντρα, πανεπιστήμια, κατοικίες υψηλού κύρους).

Σ’ εκείνη την περίεργη μετάβαση, μεταξύ άλλων, η κουλτούρα της μουσικής δεν θα μπορούσε να παραμείνει ανεπηρέαστη από τις αλλαγές στην καθημερινότητα. Ο Ίαν Κέρτις, μαζί με τους Πίτερ Χουκ, Μπέρναρντ Σάμνερ και Στίβεν Μόρις, μαζεύτηκαν, μίλησαν ώρες ατελείωτες για τα σχέδιά τους, συμφώνησαν σε όλα, και τίποτα δεν μπορούσε να τους σταματήσει. Ένα όνειρο, μια ορμητική τρέλα της νιότης, γεννιόταν στα τέλη της δεκαετίας του 1970, και άκουγε στο όνομα Joy Division.

 

0257e10df48d43faa803131933a1fc40.jpeg

 

Υπήρχε κάτι μαγικό στη μουσική των Joy Division. Δεν άγγιζε απλά τις ψυχές της νεολαίας του Μάντσεστερ, αλλά όλης της Βόρειας Αγγλίας. Επηρέαζε την μαζική κουλτούρα της εποχής. Γκρίζα ατμόσφαιρα, αίσθηση ελπίδας και σύνθλιψης, αστικοί εφιάλτες, απουσία οράματος. Το σκηνικό ήταν φτιαγμένο για τον Ίαν και αυτό που ήθελε να κάνει.

Ο Ίαν Κέρτις μεγάλωσε σε οικογένεια της εργατικής τάξης, ήταν πολύ έξυπνος, εσωστρεφής, είχε καλές επιδόσεις στο σχολείο (αλλά αποβλήθηκε μια φορά λόγω ναρκωτικών) κι έγραφε δικά του ποιήματα. Είχε μια ιδιαίτερη αγάπη για τη μουσική. Καλούσε τους φίλους του στο σπίτι και τους έβαζε να ακούσουν Velvet Underground, Craftwork και Doors. Διάβαζε πολύ Γουίλιαμ Μπάροουζ και Φραντς Κάφκα.

Η μοίρα του άλλαξε ριζικά, όταν τον Ιούλιο του 1976 παρακολούθησε μια συναυλία των Sex Pistols. Εκείνο το καλοκαιρινό βράδυ, αποφάσισε πως ήθελε να γίνει μουσικός. Οι Joy Division, με μπροστάρη τον Ίαν, καταφέρνουν να δώσουν έναν διαφορετικό τόνο στην πανκ της εποχής. Γιατί, εν αντιθέσει με άλλες πανκ μπάντες, η μουσική των Joy Division ήταν εσωστρεφής, απαισιόδοξη και καταθλιπτική. Υπήρχε οργή μέσα αλλά σταδιακά εξελισσόταν σε πόνο και θλίψη. Σκοτεινοί ήχοι, μελαγχολικές μελωδίες, μια ποιητική που εξιστορεί τις αδυναμίες, τις προσωπικές αναζητήσεις και τα αδιέξοδα μιας γενιάς που δεν γουστάρει να συμφιλιωθεί με το τυραννικό lifestyle και την καπιταλιστική κοινωνία της εποχής. Κάπως έτσι γεννήθηκε η Ποστ-Πανκ.

Στο πρώτο άλμπουμ των Joy Division, βλέπω έναν νέο, γεμάτο όνειρα και φιλοδοξίες, έναν νέο που ψάχνει, αναζητεί, ελπίζει. Όμως το μόνο που ανακαλύπτει στον δρόμο του είναι πόνος, έλλειψη κατανόησης κι επικοινωνίας και σκοτάδι. Βαθύ σκοτάδι. Το ‘Disorder’ ανοίγει την πύλη για τις «Άγνωστες Απολαύσεις» της ζωής.

 

 

Δεν ήταν όμως όλα ρόδινα στη ζωή του. Παρότι παντρεύτηκε από υπερβολικό ενθουσιασμό μόλις στα 19 του, δεν άργησε να καταλάβει ότι ο γάμος του με την Ντέμπυ ήταν ένα μεγάλο λάθος. Εκτός αυτού, από μικρός έπασχε από μια αλλεργική αντίδραση στο φως του ήλιου. Αν βρισκόταν για αρκετή ώρα κάτω από τον ήλιο, τα χέρια και το πρόσωπό του γίνονταν κατακόκκινα και πρήζονταν πολύ. Το σοβαρότερο όμως, έρχεται μόλις ξεκινάει την καριέρα του ως μουσικός. Ο Ίαν πάσχει από επιληψία, και συμπτώματα κυκλοθυμίας και κατάθλιψης άρχισαν να παρουσιάζονται, με την αγωγή να κάνει ολοένα και πιο έντονη την εκδήλωσή τους.

Όταν διαγνώστηκε με επιληψία, όλα περιτριγυρίζονταν γύρω από την αρρώστιά του. Το στρες, η πίεση, η κούραση από το rock n’ roll lifestyle. Αυτά μαζί με άλλα, ίσως πιο μικρά, ίσως πιο μεγάλα ζητήματα, τον έφεραν να παλεύει με τον ίδιο του τον εαυτό. Η φωνή του, βαριά και μελαγχολική, απίστευτα ώριμη για την ηλικία του. Φωνή με σπασμούς, με ένταση, με πάθος. Η ματιά του, απόκοσμη. Οι χορευτικές του κινήσεις πάνω στη σκηνή, ήταν η διαφυγή του απ’ τη μουντή καθημερινότητα που ζούσε. Ήταν ο πειρασμός που τον περίμενε. Όταν ήταν στη σκηνή και χόρευε, φαινόταν σαν να μην ελέγχει τον εαυτό του – είτε θελημένα είτε όχι. Αφηνόταν στη στιγμή, παρασυρόταν από την ένταση του συναισθήματος, της μελωδίας, του στίχου.

 

 

Ήταν απόμακρος. Στις πρόβες, όλοι συγκεντρώνονταν σ’ ένα μέρος ενώ ο Ίαν έμενε μόνος του, στη γωνία, καπνίζοντας συνεχώς. Αυτό ακριβώς το σκηνικό βγαίνει προς τα έξω, προς τους ακροατές, αυτή την αίσθηση μου δίνουν να καταλάβω τα δύο άλμπουμ των Joy Division. Τα τραγούδια του, οι στίχοι του, ήταν βγαλμένα απ’ την ψυχή του. Είχε ένα «Κουτί Λέξεων» (όπως αναφέρει ο Πίτερ Χουκ), από το οποίο έβγαιναν συνεχώς ιδέες για στίχους και μελωδίες, καθώς κι ο ίδιος ο Ίαν είχε αναλάβει τον άτυπο ρόλο του «καθοδηγητή» του συγκροτήματος. Είχε πάντα κάτι σ’ αυτό το κουτί. Πετούσε μια ιδέα ο Στιβ, την επεξεργάζονταν, ο Ίαν άνοιγε το κουτί και έβγαζε αυτό που ακριβώς που ταίριαζε στην κατάσταση. Η χημεία τους ήταν κάτι παραπάνω από εξαιρετική.

Ο Ίαν είχε φοβερές μεταπτώσεις. Τη μια στιγμή ήταν συμπαθητικός και ευγενικός και την επόμενη, επί σκηνής, εντελώς μανιακός. Ένα βράδυ, στη διάρκεια μιας συναυλίας διέλυσε ολόκληρη τη σκηνή, ξήλωσε τις ξύλινες σανίδες και τις πέταξε στο κοινό. Έπειτα έσπασε ένα μεγάλο ποτήρι πάνω στη σκηνή και άρχισε να κυλιέται στα γυαλιά, κόβοντας τον εαυτό του σε πολλά σημεία του σώματός του», είχε πει ο Πίτερ Χουκ.

 

ian-curtis-high-resolution

 

Ο Ίαν ζούσε δύο ζωές και δεν μπορούσε να αποφασίσει ποια να διαλέξει. Από τη μία, τα φώτα της δημοσιότητας και η ιδέα να δένεσαι με άλλους ανθρώπους μέσω της μουσικής, κι απ’ την άλλη, η γυναίκα, το παιδί, η δουλειά. Είχε πολλούς δαίμονες στο μυαλό του, ιδίως από τη στιγμή που ήρθε στον κόσμο η Νάταλι. Ένιωθε τύψεις που δεν περνούσε αρκετή ώρα με την κόρη του.

Η σταδιακή κατάρρευσή του, καθώς η υγεία του έφθινε και ο γάμος του διαλυόταν εξαιτίας της (πλατωνικής, όπως δήλωσε η ίδια το 2010) σχέσης του με την Ανίκ Ονορέ, αποτέλεσαν βαρύ φορτίο για τον Ίαν. Έφτασε σε σημείο να μην ελέγχει τη ζωή του. Παρά τη σχετική επιτυχία του ‘Unknown Pleasures’, δεν είχε ποτέ αρκετά χρήματα. Πολλές φορές καθόταν στο στούντιο μετά την ηχογράφηση, και καθάριζε το κτίριο για να βγάζει κάτι έξτρα.

Έκρυβε καλά τον πόνο και τα πραγματικά του συναισθήματα. Ήξερε να το κάνει. Και φαινόταν να το θέλει αυτό, να μην ασχολούνται με την επιληψία του και να συνεχίζουν κανονικά τις ζωές τους. Παρά την αρρώστια που τον βασάνιζε, ήταν σχεδόν πάντα σε εύθυμη κατάσταση. Μια μέρα που τον γυρνούσε ο Πίτερ στο σπίτι των γονιών του, όπως λέει ο ίδιος, χοροπηδούσαν στο αμάξι απ’ τη χαρά και τον ενθουσιασμό τους που θα πήγαιναν στην Αμερική. Κι ας μην πήγαν πότε τελικά.

 

tumblr_n8s6phtplL1sywzn7o1_1280.jpg

 

Το ‘Love Will Tear Us Apart’, το πιο γνωστό τραγούδι των Joy Division, είναι γεμάτο με δυνατές ποιητικές εικόνες, συνδυασμένες με τις σκέψεις και τις φοβίες ενός νέου άντρα. Τη στιγμή που γεννιόταν το τραγούδι, κανείς από την μπάντα, από την παραγωγή, από τον στενό κύκλο του Ίαν, δεν μπορούσε να καταλάβει πόσο προσωπικό είναι αυτό το τραγούδι. Δηλαδή, εκείνη τη στιγμή κοιτάς τους στίχους, ακούς τη μουσική και λες ότι είναι ένα πολύ καλό τραγούδι. Τίποτα παραπάνω. Δεν μπορείς να κάνεις εκτίμηση για τίποτα άλλο διότι δεν μπορείς να δεις πέρα από αυτό το αποτέλεσμα που έχεις μπροστά σου.

Όταν όμως περνάει λίγος καιρός και το έχεις… βάλει μέσα σου, όταν μερικές πληροφορίες κάνουν την εμφάνισή τους σε εφημερίδες/περιοδικά/ταινίες/βιβλία, τότε αρχίζεις και βλέπεις πέρα από αυτό που ήξερες στην αρχή. Τότε αρχίζεις και καταλαβαίνεις ότι, όχι μόνο αυτό, αλλά σχεδόν όλα τα τραγούδια του Ίαν, αναφέρονται μέσες-άκρες στις τύψεις και τις ενοχές που επικρατούν στην ψυχή του. Πρόσεξε την ειρωνεία στον τίτλο: ένα συναίσθημα που έχει φτιαχτεί για να ενώνει ανθρώπους, αυτούς να τους χωρίζει και να τους κάνει κομμάτια (ξανά).

‘Just that something so good, just can’t function no more’

Οι Joy Division ηχογραφούν το δεύτερο άλμπουμ τους (‘Closer’), κι ο Ίαν μοιάζει κουρασμένος, μόνιμα κουρντισμένος και ευέξαπτος. Έμοιαζε να βρισκόταν σε άλλον κόσμο. Όλοι οι στίχοι στο ‘Closer’, είναι καταθλιπτικοί. Ο Ίαν είχε αυτό το τρομερό κλειστοφοβικό συναίσθημα, ότι βρισκόταν σε μια δίνη που τον έπνιγε. Πόνος, κατάθλιψη, απώλεια, αγάπη, μοναξιά, ευαισθησία, ασθένεια, απαισιοδοξία. Αυτά ένιωθε ο Ίαν. Αυτή ήταν η ζωή του. Αυτά εξέφραζε μέσω των στίχων του. Τα συναισθήματα και οι προθέσεις του, ήταν όλα εκεί μέσα. Και η τραγική ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι στο εξώφυλλο του άλμπουμ φιγουράρει ένας τάφος…

 

 

Οι Joy Division ηχογραφούν το δεύτερο άλμπουμ τους (‘Closer’), κι ο Ίαν μοιάζει κουρασμένος, μόνιμα κουρντισμένος και ευέξαπτος. Έμοιαζε να βρισκόταν σε άλλον κόσμο. Όλοι οι στίχοι στο ‘Closer’, είναι καταθλιπτικοί. Ο Ίαν είχε αυτό το τρομερό κλειστοφοβικό συναίσθημα, ότι βρισκόταν σε μια δίνη που τον έπνιγε. Πόνος, κατάθλιψη, απώλεια, αγάπη, μοναξιά, ευαισθησία, ασθένεια, απαισιοδοξία. Αυτά ένιωθε ο Ίαν. Αυτή ήταν η ζωή του. Αυτά εξέφραζε μέσω των στίχων του. Τα συναισθήματα και οι προθέσεις του, ήταν όλα εκεί μέσα. Και η τραγική ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι στο εξώφυλλο του άλμπουμ φιγουράρει ένας τάφος…

3722

Μια απόπειρα αυτοκτονίας που έκανε, έμοιαζε περισσότερο σαν μια κραυγή για βοήθεια. Τα υπόλοιπα μέλη προσπάθησαν να τον πείσουν να σταματήσει την έντονη δουλειά. Ανησυχούσαν γι’ αυτόν, κι ας μην το έδειχναν φανερά. Του έλεγαν «Ρε Ίαν, σταμάτα για λίγο να γράφεις, ξεκουράσου, πριν λίγες μέρες έκανες απόπειρα αυτοκτονίας», με τον Ίαν να τους λέει «Παιδιά, μην ανησυχείτε, είμαι καλά τώρα, είμαι έτοιμος».

Ήξεραν μια πλευρά της ζωής του. Εκείνη του πάθους για τη μουσική. Υπήρχε όμως και η άλλη του πλευρά. Αυτή του τραγικού ήρωα, του μελαγχολικού χαρακτήρα, του βασανισμένου νέου από τις κρίσεις και τα χάπια. Ήθελε να πεθάνει νέος. Το είχε δηλώσει ο ίδιος. Ήθελε να μοιάσει στα είδωλά του, τον Τζίμι Χέντριξ και τον Τζιμ Μόρισον. Κανείς δεν έπαιρνε στα σοβαρά τα λόγια του όμως.

Ο Ίαν βρίσκεται μόνος του στο σπίτι, βλέπει το ‘Stroszek’ του Βέρνερ Χέρτζοκ, πίνει, καπνίζει, και σκέφτεται στιγμές του παρελθόντος του. Καθώς παίζει το ‘The Idiot’ του Iggy Pop, ο Ίαν γράφει στο σημείωμα αυτοκτονίας που βρέθηκε την επόμενη μέρα δίπλα του «Αυτή τη στιγμή εύχομαι να ήμουν νεκρός. Δεν μπορώ να τα βγάλω πέρα πια».

Η Ντέμπυ φτάνει στο σπίτι το επόμενο πρωί, και αφήνει τη Νάταλι στο αυτοκίνητο. Οι κουρτίνες είναι κλειστές αλλά διακρίνει το φως της λάμπας, που είναι ακόμα αναμμένη. Μπαίνει μέσα. Υπάρχει ένας φάκελος πάνω στο ράφι του σαλονιού. Πλησιάζει και τον βλέπει με την άκρη του ματιού της. Είναι γονατισμένος στη κουζίνα. Νιώθει ανακούφιση που είναι ακόμα εκεί. Το κεφάλι του είναι σκυμμένο, τα χέρια του ακουμπούν στο πλυντήριο. Στέκεται και τον κοιτάζει. Είναι τόσο ακίνητος. Τότε βλέπει το σκοινί. Το σκοινί από την απλώστρα είναι τυλιγμένο στον λαιμό του. Η κραυγή της Ντέμπυ είναι ανατριχιαστική.

 

 

Ο Ίαν, μια μέρα πριν ξεκινήσει η περιοδεία του συγκροτήματος στην Αμερική, σχεδόν ένα μήνα πριν κυκλοφορήσει ο ολοκληρωμένος δεύτερος δίσκος του συγκροτήματος και σχεδόν δύο μήνες πριν κλείσει τα 23 του χρόνια, είναι νεκρός.

Αν και η καριέρα του δεν ξεπέρασε τα δύο χρόνια, ο Ίαν κατάφερε να αφήσει το στίγμα του στη Μουσική Βιομηχανία. Πρόλαβε να αφήσει παρακαταθήκη τους στίχους του, μέσα στους οποίους περιγράφεται η τόσο σύντομη πορεία της ζωής του. Πρόλαβε να συλλέξει και να γράψει 20 τραγούδια γεμάτα ωμή ειλικρίνεια και συναισθηματική ευθύτητα, τα οποία θα χαρίζουν φως στη λύπη μας, και θα αγγίζουν τις ψυχές μας με την εικόνα της αιώνιας νεότητάς του.

Ο Ίαν αυτοκτόνησε σε ηλικία 23 χρονών. Τα αίτια, ακόμα και 37 ολόκληρα χρόνια μετά, είναι απλώς κάποια σενάρια. Δεν είναι μόνο ένα, είναι συνδυασμός πραγμάτων. Ίσως να ήταν ο γάμος του που διαλυόταν, η ξαφνική επιτυχία της μπάντας, η επιληψία του και τα χάπια που χειροτέρευαν την κατάστασή του, η ιδέα του να μοιάσει στα ινδάλματά του που πέθαναν στο απόγειο της καριέρας τους. Πολλά ήταν μάλλον αυτά που τον βούλιαξαν στην καταθλιπτική άβυσσο της ψυχής του.

Με απόφαση της Ντέμπυ, το Love Will Tear Us Apart τοποθετείται στο μνημείο του Ίαν, κάτω από το όνομά του.

 

iancurtisheadstone1.jpg

 

Ήταν νέος με βάρος στους ώμους του, όπως λέει και το ‘Decades’, αυτός ο εντελώς θλιμμένος ύμνος που κλείνει το ‘Closer’. Closer… Έξοδος, κλείσιμο. Ήταν όλα εκεί αλλά κανείς δεν έβλεπε καθαρά. Η αγχόνη που ετοίμασε για τον εαυτό του ήταν η τελευταία πράξη στο αυτοκαταστροφικό του σχέδιο. Η αυτοκτονία του Ίαν ήταν μια επικύρωση – προσέδωσε μια σφραγίδα γνησιότητας στα γραφόμενά του. Οι Joy Division και ο περίγυρός του το αγνοούσαν, αλλά ο Ίαν μιλούσε για αυτοκτονία από την εφηβεία του ακόμα.

Για μένα, το Closer είναι ο αποχαιρετισμός του Ίαν και η καλύτερη δουλειά των Joy Division. Μας σαγήνεψε, μας υπνώτισε με υποσχέσεις για επιτυχία στο Unknown Pleasures, κι αφού μας έδειξε πώς ήταν, μας πρόσφερε μια μικρή γουλιά πριν μας εγκαταλείψει στο χείλος του γκρεμού.

Είναι λες και ένα άλμπουμ αναπαριστά τόσο πιστά τον ανθρώπινο πόνο, την κατάθλιψη, τη συναισθηματική πίεση, τη μελαγχολία, την ερημιά της πληγωμένης ψυχής και του βασανισμένου μυαλού, την απώλεια θέλησης για ζωή, την αυτοκτονία. Σαν να περνάς από όλα τα στάδια του πόνου, να τα έχεις ζήσει όλα τόσο γρήγορα στη ζωή σου, που να μην έχεις να ζήσεις άλλα.

Πέρασαν 37 χρόνια. Η συννεφιά του πρωινού, έγινε βροχή το μεσημέρι. Άρχιζε να βραδιάζει. Η βροχή ολοένα και δυνάμωνε. Την αγαπάω τη βροχή, μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο. Την απαλή βροχή όμως. Με ηρεμεί. Μόνο που αυτή η βροχή σήμερα κάθε άλλο παρά απαλή ήταν. Υπάρχουν μερικά τραγούδια που είναι κλειδωμένα σ’ ένα από εκείνα τα σεντούκια που έχω φυλάξει για βράδια σαν κι αυτά. Ήρθε η ώρα να σταματήσω να γράφω, να το ανοίξω και να χαθώ στις σκέψεις μου.

Το ‘Decades’, ένα από τα πιο ανατριχιαστικά και καθηλωτικά τραγούδια που έχει γράψει ο Ίαν, είναι το τελευταίο τραγούδι από το δεύτερο (και τελευταίο) άλμπουμ των Joy Division.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s