Ουτοπία vol.2 | Σταμάτης Παρακσευάς

Συνεχίζοντας την αναφορά μας στην ή στις Ουτοπίες για έμπνευση ή πρόσκληση ή για ό,τι τελοσπάντων μάς «κάνει» να νιώσουμε, ας αναφερθούμε από εδώ και πέρα αποσπασματικά σε Ουτοπίες.

Λοιπόν,

Χρυσή Εποχή

Από την αρχαιότητα οι άνθρωποι ονειρεύονταν ουτοπίες. Τις τοποθετούσαν σ’ ένα φανταστικό μέλλον ή ένα φανταστικό παρελθόν (με τόσο ισχυρή την παρουσία της μνήμης για τον κόσμο όπως τον ήξεραν). Ο Ησίοδος τον 8ο αιώνα π.χ. στο «Έργα και Ημέραι» του μίλησε για ένα ουτοπικό όνειρο του παρελθόντος ως την ευτυχέστερ και αρχαιότερη εποχή του Ανθρώπου.

 
Μιλά για το χρυσό γένος των ανθρώπων που πρωτόπλασαν οι Ολύμπιο θεοί, τότε που οι άνθρωποι δε γνώριζαν τα γηρατειά αλλά ήταν πάντα νέοι και δυνατοί στο σώμα. Γλεντούσαν σε συμπόσια, μακριά από όλα τα κακά, ζούσαν χαρούμενοι, με τον ύπνο λησμονούσαν τα πάντα, τα χωράφια έβγαζαν καρπούς χωρίς τον κόπο γεωργών και καλλιέργειας, οι άνθρωποι ήταν φίλοι των μάκαρων θεών (μια κατάσταση που συναντούμε σαφέστατα με κάποιες διαφορές και στην Παλαιά Διαθήκη). Ο Οβίδιος αναφέρεται σε μια χρυσή εποχή του παρελθόντος (και αυτός) που οι άνθρωποι ζούσαν χωρίς τον καταναγκασμό των νόμων και τον φόβο της τιμωρίας (μια βάση που συναντούμε συχνά στο κίνημα του αναρχισμού).

 

Υπερβορεία

Στην Ελληνική μυθολογία, η τέλεια κοινωνία βρίσκεται στην περιοχή των Υπερβορείων, ενός μυθικού λαού που ζούσε μακριά, πέρα από τον Βορρά, πέρα κι απ’ την χώρα των Σκυθών. Σε αυτή την περιοχή λέει ο Πίνδαρος πως: «Ποτέ δε λείπουνε οι Μούσες, δεν υπάρχει αρρώστια ή γήρας στο ιερό τους αίμα, ζουν μακριά από κόπο και από πόλεμο, δε θα βρεις αυτόν τον υπέροχο δρόμο προς τα κει ούτε από στεριά κι ούτε από θάλασσα».
Κατά τους Πλίνιο, Ηρόδοτο, Βιργίλιο και Κικέρωνα οι κάτοικοί της ζούσαν έως και χίλια χρόνια πανευτυχείς. Εκεί αποσυρόταν ο Απόλλωνας κάθε φθινόπωρο με το ιπτάμενό του άρμα που το έσερναν κύκνοι κι επέστρεφε κάθε άνοιξη στη Δήλο και τους Δελφούς.
Διακρίνουμε λοιπόν κάποια κεντρικά χαρακτηριστικά για τις αρχαιότερες ουτοπίες, που είναι η μακροζωία (στα όρια της αθανασίας), ο πλούτος της περιοχής αυτής, η ξεγνοιασιά όλων, όσοι ζουν στις ουτοπίες εκείνες, καθώς κι η χωρίς κούραση και βάσανα ζωή, σε συνεργασία με όλους τους υπόλοιπους άδολα κι αλληλέγγυα χωρίς την παρέμβαση καμίας αρχής. Αυτές οι ουτοπίες φαίνεται να γεννήθηκαν ως αντίθετες των υφιστάμενων συνθηκών.

 

Ομηρική ουτοπία

Το νησί των Φαιάκων είναι ένας τόπος στα όρια της φαντασίας με την πραγματικότητα. Αποτελεί τον τελευταίο σταθμό του Οδυσσέα πριν την Ιθάκη. Εκεί ξεβράζει το κύμα τον Οδυσσέα, η Ναυσικά τον φροντίζει και τον οδηγεί στον πατέρα της και βασιλιά Αλκίνοο. Εκεί ζουν θνητοί που συναναστρέφονται με θεούς, καθώς είναι «αγχίθεοι», δηλαδή συγγενείς θεών. Έχουν πλούτο, ειρήνη, ευτυχία, τα πλοία δεν έχουν πηδάλιο και είναι νοο-κινούμενα και αντιβαρυτικά (σαν αεροπλάνα, περίπου) κι είναι άτρωτα και μπορούν να γίνουν αόρατα.
Το πέρασμα, όμως, από μια τέτοια θελκτική ουτοπία που του παραχωρούταν εξ ολοκλήρου μέσα από το τον ερωτικό πειρασμό της ναυσικάς, σίγουρα δίνει άλλο ένα στοιχείο στη «ταυτότητα της ουτοπίας»: ο Καβάφης αναφέρει πως «ήδη θα κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν» στο περίφημα ποίημά του. Το πέρασμα από την ουτοπία των Φαιάκων λίγο πριν την Ιθάκη, που θα μπορούσαμε να ταυτίσουμε με την ρεαλιστική απεικόνιση της κοινωνίας στην οποία ζούμε όλοι, δεν αποτελεί τελικό προορισμό, μα μια «μικρή γεύση» και ισχυρή μνήμη για να ζήσει ο Οδυσσέας (κι ο καθένας μας) στην «κανονική» ζωή του.

 

Σαμπάλα

Σαμπάλα στα σανσκριτικά σημαίνει «πηγή ευδαιμονίας» ή «τόπος της ειρήνης και της ηρεμίας». Μυθικό/θρυλικό βασίλειο στα βάθη της Ασίας. η διαφορά με τις υπόλοιπες θρησκευτικές ουτοπίες είναι ότι δεν αποτελεί μόνο πνευματική κατάσταση, μα έχει και γεωγραφική υπόσταση. Οι επιστήμονες αναζητούν την ύπαρξή της.
Το 1920 ο Ρώσος Ρόοεριχ επισκέφτηκε το Θιβέτ ρωτώντας τον Δαλάι Λάμα για το πού βρίσκεται και λαμβάνοντας την αποστομωτική απάντασή του: «εσείς οι Δυτικοί δε γνωρίζετα για τη Σαμπάλα, ούτε σας ενδιαφέρει πραγματικά, μα μόνο ρωτάτε από περιέργεια και προφέρετε την ιερή λέξη επί ματαίω. Η Μεγάλη Σαμπάλα είναι πέρα από τον Ωκεανό, δεν έχει να κάνει με τη γη μας, χρειάζονται πολλές εσωτερικές αλλαγές για να μπει κάποιος στη Σαμπάλα.»
Οι βουδιστές πιστεύουν ότι στη Σαμπάλα συναντιέται ο γήινος με τον πνευματικό κόσμο, ενώ πολλοί λαοί πιστεύουν πως είναι ο τόπος προέλευσης του Βουδισμού, του Ινδουισμού και του Ταοϊσμού.

 

Χαμένη Ατλαντίδα και Δημοκρατία

Ίσως το πιο ερεθιστικό μυστήριο όλων των εποχών. Ο Πλάτων αναφέρει μια πολιτεία με τέλεια οργάνωση και αυξανόμενη δύναμη 10.000 χρόνια πριν την εποχή του. Ερμηνείες την τοποθετούν στον Ατλαντικό Ωκεανό, κοντά στο τρίγωνο των Βερμούδων, κατεύθυνση ήδη μυθολογικά φορτισμένη από την αρχαιότητα ή ακόμη στη Σαντορίνη, τη Μάλτα, την Ιβηρική χερσόνησο μέχρι και την Αταλάντη,
Στην ιστορία το ισχυρό κράτος της Ατλαντίδας, αυτή η πομπώδης και πανίσχυρη ουτοπία αντιδιαστέλλεται στην ουτοπία του εφικτού, την Αθηναϊκή Δημοκρατία από την οποία ηττάται.

 

Η Πολιτεία του Πλάτωνα

Από τα γνωστότερα πλατωνικά έργα, στο οποίο έργο πρωταγωνιστεί στους διαλόγους ο δάσκαλός του Σωκράτης για θέματα πολιτικής. Η Πολιτεία που αναδύεται μέσα από το έργο είναι μία πόλη στην οποία η ιδιοκτησία, η προσωπική ζωή και η ατομική οικογένεια δεν υφίστανται. Αντίθετα υπάρχει κοινοκτημοσύνη γυναικών και παιδιών κι αποφεύγεται η κληροφότηση, η προσωπική περιουσία και ο νεποτισμός.
Η τέλεια πόλη θα ανδρώνει εκλεκτούς πολίτες και σοφούς άρχοντες καθώς θα πρυτανεύει η δικαιοσύνη. Ο ίδιος ο Πλάτωνας δοκίμασε την αποτυχία προσπαθώντας να εφαρμόσει την ουτοπία του στις Συρρακούσες του Τύραννου Διονύσιου.

 

Η Ουτοπία του Αριστοφάνη

Ο Αριστοφάνης αναφέρεται στην ουτοπία σε αρκετές του κωμωδίες (Αχαρνείς, Ειρήνη, Λυσιστράτη, Όρνιθες κλπ). Ο Χουμουζιάδης τονίζει πως η απογείωση προς τον χώρο της ουτοπίας, όπου ακυρώνονται οι όροι της πραγματικότητας και όπου ανάγονται οι λύσεις των πιο δύσκολων και οδυνηρών καταστάσεων (φυγή προς το μη πραγματικό). Ο Αριστοφάνης αρέσκεται μετά τη φυγή προς την ουτοπία στην καταρράκωση του θεατή από την ιδεατή ουτοπία στην κατάσταση της σκληρής πραγματικότητας.
Στους Όρνιθες η ουτοπία είναι πιο παραστατικά παρούσα από ποτέ. Η φυγή των δύο αγανακτισμένων από την δικομανία των συμπολιτών τους, προς αναζήτηση τόπου απράγμονα, γίνεται αφορμή για να θιγούν και άλλα θέματα. Έτσι η φανταστική πλοκή των Ορνίθων θα συναντηθεί δεξιοτεχνικά με την ουσία της πολιτικής κωμωδίας.

 

Νήσοι των Μακάρων

Στην ελληνική μυθολογία με το όνομα αυτό είναι γνωστά κάποια φανταστικά νησιά στα οποία μετέβαιναν οι ψυχές των ηρώων και άλλων επιφανών ανδρών μετά τον θάνατό τους. Οι ήρωες αυτοί δεν πεθαίνουν καν, αλλά εξακολουθούν να ζουν σε αυτόν τον παράδεισο στην άκρη του κόσμου, στον «Ωκεανό τον βαθυδίνην». Γόνιμο έδαφος, με τριπλή καρποφορία κατ’ έτος. Σύμφωνα με τον Πίνδαρο, στην «μακάρον νάσον» αρχηγοί των ηρώων εκεί είναι ο Κρόνος κι ο Ραδάμανθυς, φυτρώνουν χρυσά λουλούδια, ενώ ο Όμηρος αναφέρει ότι στα νησιά αυτά δεν χιονίζει, ούτε βρέχει, αλλά ο Ωκεανός τα δροσίζει με την αύρα του. Όσοι βρέθηκαν στους τόπους αυτούς ζουν εν ευδαιμονία, εκτός κακών, αθάνατοι σαν τους θεούς, χωρίς την παντοδυναμία τους, χωρίς καμία βιοτική έγνοια.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s