Να βγούμε από τον εαυτό μας για να τον γνωρίσουμε | Διονύσης Αναλυτής

Οι αφορμές για σκέψη έρχονται αιφνιδίως. Παρακολουθούσα ένα documentary για τον ανθρωπολόγο Λεβί-Στρως και την πορεία του, τα βιβλία του, την σκέψη του.. Και θυμήθηκα τα εκπληκτικά βιβλία του όπως οι Θλιβεροί Τροπικοί, η Άγρια Σκέψη, οι Στοιχειώδεις Δομές Συγγένειας.. Τα βιβλία είναι πολύ πυκνά, και αξίζει να τα διαβάσει κανείς για να ταρακουνήσει  τον τρόπο σκέψης του.. Αν μπορώ να κρατήσω ένα πράγμα από αυτά τα βιβλία και την ανθρωπολογία γενικότερα είναι το γεγονός ότι πρέπει να βγεις από την κοινωνία σου και τα πράγματα που νιώθεις ως δεδομένα, να τα δεις διαφορετικά στις άλλες κοινωνίες, και να αρχίσεις να αναρωτιέσαι τελικά για την δικιά σου..

Διαβάζοντας για άλλους πολιτισμούς και άλλες κοινωνίες, αρχίζεις και βλέπεις ότι δεν υπάρχει κάτι σταθερό και όλα καταλήγουν στο πώς ασυνείδητα η κάθε κοινωνία καταλήγει να διαχειρίζεται καταστάσεις. Για παράδειγμα σε πολύ κοντινά χωριά -που όμως δεν είχαν επικοινωνία μεταξύ τους- παρατηρήθηκε μια διαφορά στο πώς χειρίζονται το θέμα της σεξουαλικότητας και του γάμου. Υπήρχε και στις 2 κοινωνίες το ίδιο πρόβλημα: λίγες γυναίκες και πολλοί άντρες. Πώς θα λυνόταν αυτό το θέμα από την εφηβεία μέχρι και την ώρα του γάμου; Η μία κοινωνία λειτούργησε ως εξής: οι γυναίκες μόνο στον γάμο ενώνονται με άντρα και πιο πριν ανήκουν στον αρχηγό, ενώ τα αγόρια μπορούν να ικανοποιούνται μόνο με το ίδιο φύλο μέχρι τον γάμο. Στην άλλη τα αγόρια τις είχαν στην εφηβεία, αλλά μετά οι γυναίκες περιοριζόντουσαν κυρίως στον αρχηγό για γονιμοποίηση με αποτέλεσμα οι άντρες να ενώνονται με το ίδιο φύλο σε πιο ενήλικη ηλικία. Μας κάνει να σκεφτούμε ότι δεν υπάρχει μια μοναδική ατράνταχτη Ηθική.

Με τα λόγια του Βιτγκενστάιν πρέπει να προσέξουμε τις περαιτέρω ερμηνείες μας όσον αφορά την Ηθική γενικά:

«Όταν μελετάμε ηθικά συστήματα διαφορετικά από το δικό μας, νιώθουμε έναν ιδιαίτερο πειρασμό να τα ερμηνεύσουμε. Τείνουμε να πιστέψουμε ότι οι εκφράσεις, όπως αυτές χρησιμοποιούνται σ’ εκείνες τις ηθικές συζητήσεις, έχουν κάποια σημασία την οποία μας υποβάλλουν, αντί να κοιτάμε τι γίνεται με αυτές εκεί μέσα… Ο Wittgenstein ανέφερε συχνά την περίπτωση του “lhomme est bon” και “la femme est bonne”. Φανταστείτε να μπείτε στον πειρασμό να σκεφτείτε ότι υπάρχει διαφορετική αρσενική και θηλυκή καλοσύνη… Αναλογιζόμενοι ένα διαφορετικό σύστημα ηθικής μπορεί να σκεφτούμε ότι εκείνο που φαίνεται σε μας ότι εκφράζει τη δικαιολόγηση μιας πράξης είναι εκείνο που τη δικαιολογεί πραγματικά [μέσα σε εκείνο το σύστημα]. Στην ηθική πρέπει να προσέχουμε μην τυχόν και υποθέσουμε ότι οι λόγοι πρέπει, στην πραγματικότητα, να είναι άλλου είδους από εκείνους που βλέπουμε ότι είναι».

Επιστρέφοντας στα λόγια του Στρως για το πώς μπορούμε να κατανοήσουμε τον άνθρωπο; «Δεν πρέπει να περιοριστούμε στην αυτοπαρατήρηση, μιμούμενοι τον φιλόσοφο ο οποίος εφαρμόζει τον αυτοέλεγχο. Ούτε αρκεί όμως και να περιοριζόμαστε σε μία μόνο περίοδο, κατά το πρότυπο του ιστορικού. Αντίθετα, είναι απολύτως αναγκαίο να «κόψουμε πίσω μας τις γέφυρες», να πάμε να συναντήσουμε εκείνους που φαίνεται να απέχουν όσο γίνεται περισσότερο από εμάς, για να αναζητήσουμε αυτό που, στην ανθρώπινη φύση, είναι σταθερό και θεμελιώδες

Πώς μπορούμε όμως να βγούμε από τον εαυτό μας και να αναδυθεί το υποκείμενο που μιλά μέσα μας στην δικιά μας κοινωνία; Ο πολιτισμός για την ώρα απάντησε με τον όρο  Ψυχανάλυση. Το έδειξε υπέροχα ο Μισέλ Φουκώ στην «Ιστορία της Τρέλας» και στην «Γέννησης της Κλινικής». Με τα λόγια του: «Το καθοριστικό είναι η χειρονομία που διαχώρισε την τρέλα, κι όχι η επιστήμη που καθιερώθηκε, όταν πια είχε συντελεστεί ο διαχωρισμός κι όταν η τάξη είχε αποκατασταθεί. Και πρώτιστη σε σημασία είναι η τομή που καθιέρωσε την απόσταση ανάμεσα στη λογική και στη μη-λογική, γιατί, ολοφάνερα, από εδώ ξεκινάει η καταδυνάστευση που ασκεί η λογική πάνω στη μη-λογική, και που στόχο της έχει να της στερήσει κάθε αλήθεια που μπορεί να κλείνει σαν τρέλα, σαν παράπτωμα ή σαν αρρώστια.» Σε αυτή την πολιτισμική «ανατροπή» της δυτικής σκέψης μετά τον Έγελο και τον Μαρξ ήρθε ο Φρόυντ για να μιλήσει για το φρουδικό ασυνείδητο και ότι υπάρχει ένα υποκείμενο που αναδύεται ανάμεσα στις λέξεις, στις παραδρομές που κάνουμε, στα όνειρά μας και τα συμπτώματά μας.

Αν κάτι πρέπει να μείνει από τα παραπάνω είναι ότι πρέπει να βγούμε από τον εαυτό μας με όποιον τρόπο μπορούμε, για να μπορούμε να αντιληφθούμε παραπάνω τι γίνεται μέσα μας και γύρω μας. Η γλώσσα μάς έρχεται από μωρά και τακτοποιεί τον κόσμο γύρω μας. Έτσι, παίρνουμε ως δεδομένη την πραγματικότητα ενώ τελικά εμείς την έχουμε σταθεροποιήσει χωρίς καν να το έχουμε αντιληφθεί. Όπως ο Λεβί-Στρως βγήκε από τον πολιτισμό του, γνώρισε τους «άγριους» και τελικά επέστρεψε στην δυτική σκέψη για να βρει σταθερές, έτσι και ο κάθε άνθρωπος πρέπει να εφαρμόσει κάτι αντίστοιχο για να βγει από τον ευατό του ώστε να τον γνωρίσει καλύτερα. Μπορεί να είναι αδύνατο να γνωρίσει κάποιος πλήρως το Είναι, όπως και να τα πει όλα, η διαδικασία είναι πραγματικά απολαυστική και ανατρεπτική.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s