1984 – Χωρίς παρελθόν, αιώνιο παρόν, πάντα ίδιο λαθεμένο μέλλον | Σταμάτης Παρασκευάς

1984. Ένα αναγραμματισμός του 1948, οπότε και ολοκληρώθηκε το έργο του Όργουελ συγγραφικά (εκδόθηκε την επόμενη χρονιά) ή μια τυχαία ημερομηνία αρκετά χρόνια ύστερα από την εποχή συγγραφής του. Το έχουν πει σκοτεινό, τρομακτικό, προφητικό κλπ κλπ.

1984

Η εξαιρετικά ενδιαφέρουσα -και πλέον καθιερωμένη ως μια σημαντική δραματουργός της εποχής μας- Κατερίνα Ευαγγελάτου στο Νέο Θέατρο Κατερίνας Βασιλάκου ενορχηστρώνει ένα 16μελή θίασο (δεν λέω ονόματα, γιατί δεν είναι μόνο εκεί το ζητούμενο) στη διασκευασμένη εκδοχή του έργου του Όργουελ που έγινε από τους Βρετανούς Ρόμπερτ Άικι και Ντάνκαν ΜακΜίλαν.

Πολυεπίπεδη σκηνή, έντονο στοιχείο της παρακολούθησης μέσω κάμερας (πολλά μέρη της σκηνής είναι κρυμμένα πίσω από σκηνικά και έρχονται στο «φως» μόνο μέσα από την γιγαντο-οθόνη στην οποία προβάλλονται τα καθ’ έκαστα κάθε φορά, ενώ ακόμη και «φανερά» σημεία της σκηνής, που είναι στο επίκεντρο της δράσης προβάλλονται εν παραλλήλω στην οθόνη από διαφορετικές οπτικές γωνίες, ώστε να μην υπάρχει τίποτε το «κρυφό», σαν να παρακολουθούμε τους ηθοποιούς σε κάθε τους κίνηση), έντονα μουσικά θέματα, εκπληκτικό το «κοριτσάκι» που είναι και η αδερφή του πρωταγωνιστή σε νεαρότερη ηλικία και το παιδί-προδότης ενός -κατά τα φαινόμενα- υπάκουου στο Κόμμα πολίτη.

1984_l-1-of-7

Γνώμη μου: επικεντρωθείτε στα ζητήματα μνήμης που θέτει το έργο (ως μέσο ή και στοιχεία ταυτότητας ή και ύπαρξης στον κόσμο και τον χρόνο).

Ας μην μιλήσουμε για ερμηνείες, σκηνοθετικές αδυναμίες ή δυνατές επιλογές, για το θέατρο ή τα καθίσματα. Αν θέλετε διαβάστε το βιβλίο, δείτε τις ταινίες, δείτε βιντεάκια στο youtube, δείτε το έργο. Θα μιλήσω, όμως, για ένα πολύ βασικό ζήτημα του έργου: τη «διπλή σκέψη», το ότι δύο πράγματα ταυτόχρονα μπορούν να ισχύουν (κι ας είναι αντίθετα μεταξύ τους). Αυτό έρχεται σε αντίστιξη με τις τελευταίες σκηνές του έργου, όταν ο πρωταγωνιστής ρωτά έναν εκπρόσωπο του Κόμματος: – Ο Μεγάλος Αδελφός υπάρχει; – Μα, φυσικά. – Υπάρχει, όπως εγώ; – Εσύ δεν υπάρχεις. – Υπάρχει όπως εγώ, που καταλαμβάνω χώρο και τίποτε άλλο δεν μπορεί ταυτόχρονα με εμένα; (ελεύθερη και κατά προσέγγιση ανάκληση των λόγων από τον γράφοντα, τρομάρα του) Αυτό έρχεται, επίσης, σε αντίστιξη με την επισήμανση ενός άλλου πολίτη, που αναφέρει: «Στην Νέα Ομιλουμένη δε χρειάζονται τα αντίθετα μιας λέξης, μια και μία λέξη, όταν αναφέρεται, όταν τη λέμε εννοείται το αντίθετό της».

1984_evaggelatou_pantazaras

Διπλή σκέψη, λοιπόν, όταν δύο αντιθετικά στοιχεία συνυπάρχουν ανεμπόδιστα και ανενδοίαστα και άνευ αδιεξόδου στο νοητικό περιβάλλον ενός ατόμου. Ένα φαινόμενο που μελετήθηκε λίγα μόλις χρόνια αργότερα στην Αμερική των μέσων της δεκαετίας του 1950 από τον Festinger ονομάζεται κοινωνιό-γνωστική ασυμφωνία. Κατά το θεωρητικό παράδειγμα αυτού, όταν ένα άτομο πιστεύει-σκέφτεται κάτι και πράττει αντίθετα προς αυτό, τότε βρίσκεται σε κατάσταση ασυμφωνίας. Έτσι, για να διατηρήσει την «ισορροπία» του και για να είναι συνεπής η συμπεριφορά του προς τις ιδέες του, τότε έχει δύο επιλογές: ή να μην είχε πράξει ό,τι έκανε ή να αλλάξει την σκέψη του και να «πλησιάσει» την πράξη που επέλεξε να πραγματοποιήσει. Και μάλιστα, όσο πιο ασήμαντη κι αδικαιολόγητη είναι η συμπεριφορά του, τόσο πιο σημαντική ιδεολογική μεταστροφή πραγματοποιείται στο άτομο.

1984-to-profitiko-muthistorima-se-skinothesia-k-euaggelatou-w_l

Το έργο του Όργουελ θεωρείται προφητικό (επιλέγω αυτό και μόνο ως highlight των πιασάρικων χαρακτηρισμών αυτού του δημιουργήματος). Σ’ ένα έργο («Φως εκ φωτός»), αναφέρεται: «μα, νόμιζα πως δεν υπάρχουν προφητικά κείμενα. Βασικά, ακόμη το νομίζω αυτό. Απλώς κάποια κείμενα δίνουν όλα τα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι μέλλοντες γενιές για να φτιάξουν το μέλλον. Κι έτσι, οι γράφοντες από προφήτες γίνονται μέντορες και τις περισσότερες φορές συνένοχοι». Κι αυτό κάπως μου θύμισε το πώς η «Ψυχολογία των Μαζών» του Le Bon, χρησιμοποιήθηκε -καθώς φαίνεται- ως εγχειρίδιο στα χέρια των αρχηγών των ολοκληρωτικών καθεστώτων του περασμένου -και κάθε- αιώνα.

Αμήν.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s