H ερμηνεία των ονείρων | Διονύσης Αναλυτής

Όνειρα! Το πιο κοινό πράγμα σε όλη την ανθρωπότητα! Και όμως το ξεπερνάμε καθημερινά, το συζητάμε το επόμενο πρωί σε φίλους σαν να πρόκειται για ταινία, γενικά το αντιμετωπίζουμε σαν κάτι που δεν σημαίνει πολλά. Ίσως και να σημαίνει κάτι για το μέλλον; Είναι ένα μήνυμα; Aν ναι, ποιος είναι ο αποστολέας του; Η λαϊκή αντίληψη δεν βγήκε πλήρως λανθασμένη, όντως τα όνειρα σημαίνουν κάτι. Μόνο που αυτό δεν είναι αυτά που λέει ο Ονειροκρίτης.

1900. Ο Σίγκμουντ Φρόυντ εκδίδει την Ερμηνεία των Ονείρων. Ένα ογκώδες βιβλίο που λέει ότι υπάρχει νόημα στα όνειρα και πρόκειται για ένα κωδικοποιημένο γρίφο που απλά περιμένει να αποκρυπτογραφηθεί σαν τα ιερογλυφικά.. Ο ίδιος νόμιζε ότι θα βρει αμέσως απήχηση από την πλειοψηφία του κόσμου. Όμως αυτό πήρε περίπου 10 χρόνια μέχρι να συμβεί και να αποδεχτεί κάποια μερίδα του κόσμου και των επιστημόνων τα οφέλη και τις αλήθειες της ψυχανάλυσης.

Για ένα άρθρο που αφορά τα όνειρα θα προσπαθήσω να πω επιγραμματικά κάποια πράγματα που έχουν προκύψει από την ανάλυσή τους.

Στα παιδιά τα όνειρα δεν μασκαρεύονται όπως στους ενήλικες. Ένα παιδί στερείται τις φράουλες που επιθυμούσε κατά τη διάρκεια της ημέρας και στο όνειρό του είναι ήδη χορτάτο από αυτές. Στους μεγάλους όμως υπάρχει η λογοκρισία που αλλοιώνει το περιεχόμενο του ονείρου και κρύβει τις επιθυμίες πίσω από τις εικόνες. Γι αυτό ο ονειρευόμενος πρέπει να πει ό,τι ιδέα του έρχεται στο μυαλό για να καταλήξει κάποια στιγμή κοντά στην ερμηνεία. Να αφήσει πίσω του κάθε εκλογίκευση, κάθε φόβο ότι κρίνεται και απλά να μιλήσει.  Όπως καταλαβαίνετε, όσο απλό κι αν ακούγεται αυτό, είναι τρομερά δύσκολο, ειδικά όταν σκεφτούμε ότι στα όνειρα ενηλίκων κρύβονται απωθημένες επιθυμίες που συνειδητά έχουν απορριφθεί. Οι συνειρμοί είναι το κλειδί σε αυτή την αποκρυπτογράφηση.

Μη μπερδεύεστε με αυτό που δείχνει το όνειρο! Μια κοπέλα ονειρεύεται την κηδεία της αδερφής της, την οποία υπεραγαπά. Δεν μπορεί να δεχτεί ότι αυτό το όνειρο είναι όνειρο επιθυμίας. Μετά όμως από συνειρμούς και άρση της απώθησης προκύπτει ότι είναι ερωτευμένη με τον σύζυγο της αδερφής της (κάτι το όποιο η ίδια συνειδητά δεν μπορεί να δεχτεί) και η κηδεία θα ήταν μια ευκαιρία να τον ξανασυναντήσει και μάλιστα χωρισμένο!

Ενώ το όνειρο είναι ακατανόητο, οι ιδέες που προκύπτουν μετά την ερμηνεία του είναι λογικές με συνοχή. Το όνειρο είναι ένα υποκατάστατο για εκείνες τις συναισθηματικά φορτισμένες σκέψεις. Το περιεχόμενό του είναι πιο σύντομο από τις σκέψεις και τους συνειρμούς. Άρα αυτό που έχουμε να κάνουμε είναι να περάσουμε από το έκδηλο περιεχόμενο του ονείρου (αυτό που ονειρευόμαστε) σε αυτό που κρύβεται μέσα του (λανθάνον περιεχόμενο). Στα όνειρα υπάρχουν δυο πολύ βασικές λειτουργιές, η μετάθεση και η συμπύκνωση. Η πρώτη ευθύνεται στο να μεταθέσει την σημασία του ονείρου από ιδέες που είναι σημαντικές και προκάλεσαν το όνειρο σε άλλες εικόνες λιγότερο σημαντικές. Εδώ λειτουργεί η λογοκρισία και δεν αφήνει να δούμε ξεκάθαρα αυτό που πραγματικά επιθυμούμε. Γιατί αυτό που επιθυμούμε είναι εναντία σε αυτά που μπορούμε να δεχτούμε για τον εαυτό μας και συμβιβαζόμαστε με το να το ζούμε έστω κι έτσι.. Η συμπύκνωση βοηθά στο να εκφραστεί μια ιδέα από πολλές διαφορετικές εικόνες. Όπως όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο που μοιάζει με τρεις γνωστούς μας, πρέπει να ψάξουμε τι κοινό έχουν και οι τρεις για να μπορέσουν να εμφανιστούν μαζί στο όνειρο.

Ποτέ δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε το όνειρο στο σύνολό του. Το όνειρο έχει περάσει πολλές επεξεργασίες μέχρι να ξυπνήσουμε, και αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να αντιμετωπίσουμε κάθε εικόνα ξεχωριστά. Σε ένα όνειρο, κάποιος μπαίνει σε ένα εστιατόριο, μιλεί σε έναν άντρα που μοιάζει με τον θειο του και τρώει σπανάκι ενώ μια γυναίκα του ψιθυρίζει κάτι στο αυτί. Δεν πρέπει να το αντιμετωπίσουμε όπως αντιμετωπίζουμε συνολικά την πραγματικότητα γύρω μας. Το ότι μπήκε ο ονειρευόμενος στο εστιατόριο σημαίνει το Α, ο άντρας που βρήκε σημαίνει το Β, και ούτω καθεξής. Στην πορεία της ερμηνείας θα παρατηρήσετε ότι δεν είναι διαφορετικές οι ιδέες που προκαλούν το όνειρο. Είναι συγκεκριμένες και λογικά σας απασχόλησαν κατά τη διάρκεια της προηγούμενης ημέρας. Όλα τα όνειρα που παράγονται την ιδία νύχτα, προέρχονται από τον ίδιο κύκλο ιδεών. Και βρίσκουν όλες τρόπο να αναπαρασταθούν στο όνειρο. Ακολουθώντας  συνειρμούς φτάνουμε σε σκέψεις και αναμνήσεις, που είναι μέρος της ψυχής τους καθενός μας.

Εν τάχει, θα αναφέρω κάποιες γενικές παρατηρήσεις που εξάγονται από την ανάλυση των ονείρων: η αβεβαιότητα (ή αυτό ή εκείνο) πάντα αντικαθιστάται με ένα και (και αυτό και εκείνο). Η αμφισημία των λέξεων παίζει δραματικό ρολό στην ερμηνεία. Μια γαλλίδα ονειρεύτηκε την Γκεστάπο και η ανάλυση έδειξε ότι ήθελε κάτι που είχε στερηθεί στην παιδική της ηλικία, δηλαδή ένα χάδι στο μάγουλο (geste a peau σημαίνει στα γαλλικά «χάδι στο μάγουλο», και ηχητικά ακούγεται το ίδιο με την Gestapo). Παρατηρήστε ότι η τελευταία ερμηνεία ήρθε μέσα από την γλώσσα του ονειρευομένου. Αν κάποιος Έλληνας ονειρευτεί την Γκεστάπο δεν μπορεί να έχει την ιδία ερμηνεία με της Γαλλίδας για ευνόητους λόγους.

Όσον αφορά τον συμβολισμό στον Ονειροκρίτη, ούτε αυτός έχει πέσει τελείως έξω. Υπάρχουν σύμβολα στα όνειρα όπως αυτοκράτορας/βασιλιάς είναι πατέρας, τα δωμάτια και οι είσοδοι/έξοδοι εκφράζουν τα ανοίγματα του σώματος, τα αιχμηρά αντικείμενα συμβολίζουν το ανδρικό όργανο ενώ τα δοχεία/συρτάρια το γυναικείο, και πόσα άλλα.. Ο Φρόυντ αναφέρεται εκτενώς σε αυτά στο Κεφάλαιο 10 της Εισαγωγής στην Ψυχανάλυση. Ποτέ δεν ξέρουμε αν πρέπει να ερμηνευτεί κάτι συμβολικά ή όχι, εξαρτάται από τον ονειρευομένο, τις ιδέες, και όλες τις σχέσεις που αναπτύσσονται στο όνειρο. Πάλι η λαϊκή αντίληψη δεν πέφτει εντελώς έξω!

Πολλοί περιφρονούμε τα όνειρα και τα θεωρούμε άνευ σημασίας, όμως αυτό συμβαίνει γιατί το όνειρο χρησιμοποιεί σαν υλικό άνευ σημασίας γεγονότα της ημέρας για να εκφράσει τις βαθύτερες επιθυμίες μας. Είναι ένας ακόμα τρόπος να αποπροσανατολίσει για πετύχει τον σκοπό του. Και ποιος ο σκοπός του; Να ευχαριστηθεί..το ασυνείδητο! Αυτό δεν χωράει αμέσως στο μυαλό του καθένα, γι αυτό πέρασαν και 10 χρόνια και ακόμα η πλειοψηφία δεν μπορεί να το δεχτεί. Αλλά για το φροϋδικό ασυνείδητο θα μιλήσουμε σε άλλο άρθρο.

Υπάρχουν πολλοί που βλέπουν παράλογα όνειρα. Όνειρα επιστημονικής φαντασίας όπως τα λένε οι ίδιοι. Αυτά τα όνειρα σημαίνουν αντίφαση, κοροϊδία  και ειρωνεία στις ονειρικές ιδέες. Κανένα όνειρο δεν εμπνέεται από ελατήρια μη εγωιστικά. Υπάρχει τέλος και μια άλλη εργασία που γίνεται στο όνειρο, η μέριμνα για παραστασιμότητα. Θέλουμε το όνειρο να έχει νόημα όταν ξυπνάμε. Έτσι μπορεί να αλλοιωθεί περαιτέρω το όνειρο μέχρι την ώρα που ξυπνάμε και το ανακαλούμε στην μνήμη μας. Το να προσπαθούμε να βρούμε νόημα σε κάτι που σε πρώτη ματιά μας φαίνεται παράλογο, δεν είναι ξένο από εμάς. Το κάνουμε όλοι από μικρά παιδιά. .Σκεφτείτε το απλό παράδειγμα που όταν ως παιδιά ακούμε κάποιο νέο τραγούδι και μια λέξη μας φαίνεται παράλογη, τελικά την εξηγούμε με έναν τελείως παράλογο τρόπο στο μυαλό μας, που όμως δεν έρχεται σε αντίθεση με την αντίληψη μας εκείνη την εποχή. Μόνο όταν ακούμε την πραγματική λέξη που έλεγε το τραγούδι μεγάλοι πια, απλά γελάμε με την αφέλεια που είχαμε νεαροί.

Η εξαγωγή συμπεράσματος στο όνειρο προέρχεται από συμπέρασμα που έχουμε βγάλει πριν δούμε το όνειρο. Γενικά το όνειρο δεν δημιουργεί από το μηδέν. Συμπυκνώνει, μεταθέτει αλλά δεν φτιάχνει διάλογους. Αν αναλύσετε σωστά θα δείτε ότι ακόμα και διάλογοι και λέξεις που ακούγονται στο όνειρο, πρόκειται για συρραφή λόγων που έχουν ειπωθεί μέσα στη διάρκεια της τελευταίας ημέρας. Τέλος, το άγχος στο όνειρο ή οι εφιάλτες είναι όνειρα που δεν κατάφερε να λειτουργήσει σωστά η λογοκρισία και η κρυφή επιθυμία είναι έτοιμη να αναδυθεί. Με λίγα λόγια, το άγχος είναι ένα αποτυχημένο όνειρο. Με την ανάλυση πολλών ονείρων θα δείτε ότι πολλά όνειρα έχουν σε μεγάλο βαθμό την σεξουαλικότητα σαν υποκινητή ονείρου για έναν απλό λόγο: καμιά άλλη κατηγορία ορμών δεν έχει υποστεί τόσο μεγάλη καταπίεση από τις απαιτήσεις της εκπολιτιστικής διαπαιδαγώγησης όπως οι σεξουαλικές ορμές. Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το βιβλίο «Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας» για παραπάνω ενημέρωση.

Τελειώνοντας, το πιο σημαντικό που μπορεί να βγει σαν προέκταση της ονειρικής διαδικασίας είναι ότι η εργασία του ονείρου είναι απλώς η πρώτη από πολλές ψυχικές διαδικασίες στις όποιες ανάγεται η γένεση των υστερικών συμπτωμάτων, των αγχωδών, ψυχαναγκαστικών και παραληρηματικών ιδεών. Γι αυτό ο Φρόυντ βρήκε τόσο ενδιαφέρον στα όνειρα. Κατάφερε να βρει την «βασιλική οδό προς το ασυνείδητο» ώστε να ξεκλειδώσει όλα αυτά τα κρυμμένα κομμάτια της ψυχικής μας ζωής.  Συνεχίζοντας την ανάλυση θα δείτε ότι φτάνουμε στο γεγονός της απώθησης, που φαίνεται ότι υπάρχει σε όλους, μιας και όλοι ονειρεύονται..

Όλα αυτά μπορεί να μοιάζουν αυθαίρετα και εν μέρει ακατανόητα εδώ, αλλά χωρίς να παραθέσουμε στο άρθρο πολλές ερμηνείες ονείρων κανείς δεν θα πειστεί. Η έκταση της Ερμηνείας των Ονείρων συνήθως αποθαρρύνει τους αναγνώστες, αλλά και πώς θα μπορούσε να ήταν ένα απλό μικρό βιβλίο όταν μιλάει για τα όνειρα που μας αφορούν όλους; Και πόσο μάλλον όταν ερμηνεύει πολλά όνειρα, που όπως θα δείτε, η ερμηνεία τους μπορεί να χρειάζεται πάρα πολλές σελίδες για πλήρη ανάλυση. Η ανάγνωση όμως θα σας αποζημιώσει, εκτός από τα πρωτόγνωρα πράγματα που θα διαβάσετε, ο Φρόυντ είναι δεινός συγγραφέας και δεν έχει σχέση με ό,τι άλλο «επιστημονικό/ψυχαναλυτικό» έχετε διαβάσει (το μόνο βραβείο που πήρε στη ζωή του ήταν το βραβείο λογοτεχνίας Γκαίτε ενώ δεν έγραψε ούτε ένα μυθιστόρημα). Θα συνιστούσα σε όσους τους ενδιαφέρει το θέμα να διαβάσουν  αρχικά το μικρής έκτασης βιβλίο «Το Όνειρο» , μετά να προχωρήσουν στην  «Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση» στα κομμάτια που μιλάει για τα όνειρα και ακολούθως να διαβάσουν την «Ερμηνεία των Ονείρων». Τέλος, το πιο εντυπωσιακό βιβλίο για να δείτε παράδειγμα ανάλυσης ονείρων είναι η «Ντόρα: η ανάλυση μιας υστερίας» όπου αναλύει δυο κομβικά όνειρά της, μέσω των οποίων φαίνεται όλη η ψυχοσύνθεση του κοριτσιού χωρίς να χρειάζεται να αναφερθεί κάτι παραπάνω.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s