Όταν το συναίσθημα αποδημεί / Leonard Cohen | Iωάννα Κούκη

Στις εφτά σήμερα το πρωί, ώρα Γαλλίας, έλαβα το εξής μήνυμα: Θάνατος του Cohen.

 

…Αν θεωρήσουμε το χάσμα ανάμεσα στις τέχνες συνδετικό και όχι διαφοροποιητικό, μπορούμε με επιφύλαξη να εφαρμόσουμε θεωρίες που αφορούν την τέχνη της Λογοτεχνίας στο πεδίο της Μουσικής. Αν, πιο συγκεκριμένα, δανειστούμε την άποψη του θεωρητικού της λογοτεχνίας, Roland Bathes, περί «θανάτου του συγγραφέα» τη στιγμή της ολοκλήρωσης του έργου του, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο θάνατος του καλλιτέχνη-μουσικού Leonard Cohen δε συνέβη στις 10 Νοεμβρίου 2016, αλλά πολλές δεκαετίες νωρίτερα. Με θράσος, αλλά και με το ελαφρυντικό της προσπάθειας ανακούφισης μετά το σοκ της σημερινής αναγγελίας, θα μπορούσαμε, ακόμα, να υποστηρίξουμε ότι ο Cohen υπέστη αρκετούς μικρούς θανάτους, μέσα σε μια περίοδο πενήντα ετών δημιουργίας.

 

1361216578_leonard-cohen

 

Επιμένοντας στον παραλληλισμό με τη λογοτεχνική θεωρία του Barthes, o «θάνατος» του καλλιτέχνη-μουσικού σηματοδοτεί τη διαδικασία πρόσληψης της μουσικής του από τον ακροατή. Από την παράδοσή του στο ακουστικό νευρικό σύστημα εκατομμυρίων ακροατών και μετά, το τραγούδι μεταφράζεται, προσλαμβάνεται και προσαρμόζεται σε ένα ατέρμονο συνδυασμό προσωπικών και ενδόμυχων εικόνων, φαντασιώσεων, βιωμένων και μη εμπειρίων. Η τελευταία νότα που έδινε ο Cohen σε κάθε του τραγούδι, σήμαινε και το τέλος της ύπαρξής του μέσα σε αυτό, κατάσταση με την οποία ο ίδιος φαινόταν απόλυτα συμφιλιωμένος: «Ήθελα με το δικό μου τρόπο να είμαι χρήσιμος στους άλλους [...] Κάθε τραγούδι έχει παράθυρα και πόρτες και αν θέλεις περνάς μέσα του. Το ίδιο τραγούδι όμως πρέπει να μετακινείται από καρδιά σε καρδιά. Αν δεν το καταφέρνει αυτό, του αξίζει να ξεχαστεί», ανέφερε χαρακτηριστικά, μετά την εμφάνιση του album του The Heather.

 

Το πιο έντονο παράδειγμα: η Marianne. Η Marianne των τραγουδιών So long, Marianne και Bird on a wire, η δική του Marianne, έτσι όπως για πρώτη φορά την είδε να μπαίνει στο παντοπωλείο της Ύδρας[1], η Marianne που τον ενέπνευσε και του έδωσε στίχους, μουσική και έρωτα μέσα στο άσπρο νησιώτικο σπίτι, όπου έμειναν μαζί για δέκα χρόνια, η Νορβηγίδα Marianne Ihlen που έφυγε από τη ζωή τον περασμένο Ιούλιο, έχοντας προλάβει να ακούσει από τον γιατρό της τα τελευταία λόγια του Cohen προς την ίδια: Well Marianne its come to this time when we are really so old and our bodies are falling apart and I think I will follow you very soonαυτή η Marianne έγινε και θα συνεχίζει να γίνεται ένα καθολικό θηλυκό σύμβολο, άμεσα συνδεδεμένο με το αίσθημα του ανολοκλήρωτου και της συνειδησιακής αταξίας, που φέρνουν μικρές και μεγάλες κομμένες ανθρώπινες σχέσεις.

 

 


7Οπισθόφυλλο του δεύτερου δίσκου του Leonard Cohen, Songs from a Room, με την Marianne Ihlen να ποζάει μπροστά από μια γραφομηχανή στο σπίτι του μουσικού στην Ύδρα.

 

Ο θάνατος, εντούτοις , του φυσικού προσώπου Leonard Cohen μας αφήνει μουδιασμένους και αμήχανους, με μια ανεξήγητη ανάγκη να έχουμε στο repeat για όλο το απόγευμα τη Suzanne. Ως αποδέκτες του έργου του, συνδέσαμε στίχους και μελωδίες του με συγκεκριμένες μας στιγμές, προσωποποιήσαμε το νόημα των τραγουδιών του πάνω στα φυσικά χαρακτηριστικά διαφορετικών ατόμων που γνωρίσαμε, επενδύσαμε μουσικά αρκετά λόγια που απευθύναμε ή που ακούσαμε με τις συγχορδίες από το Dance me to the end of love ή το Chelsea Hotel.  Ως εκ τούτου, το σημερινό απόγευμα μας βρίσκει σε μια περίεργη διαδικασία αναθεώρησης και ανασκόπησης των σταθμών της ζωής μας, στους οποίους από κάπου ακουγόταν η μουσική του Cohen.

 

 

 

Γιατί -ξεφεύγοντας, πλέον, από τα θεωρητικά πλαίσια του Barthes- η διαδικασία της πρόσληψης ποτέ δεν κρίθηκε απλή και ανώδυνη. Κάθε έργο τέχνης παλεύει με τον αποδέκτη του, μέχρι να βρει τη θέση του ανάμεσα στις εγκεφαλικές συνάψεις. Ο Leonard Cohen δημιούργησε τραγούδια-μύθους, εμείς, όμως, μέσα από τη διαλεκτική μας σχέση με αυτά, φέρουμε το βάρος της διαιώνισής τους.


[1]  Ο Leonard Cohen, αφήνοντας τη γενέτειρα πόλη του στον Καναδά και μετά από μια μικρή στάση στο Λονδίνο, φτάνει στην Ελλάδα, όπου και αγοράζει τον Σεπτέμβρη του 1960 ένα σπίτι στο λόφο της Ύδρας.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s