Επίσκεψη στη Γιαγιά: Η Ψευδαίσθηση της Προσωπικής Επιλογής | Εμμανουήλ Ζήφος

O Σλαβόι Ζίζεκ, σύγχρονος φιλόσοφος και εξεζητημένη διαδικτυακή περσόνα στον απόηχο της μεταμοντέρνας εποχής, επιτέθηκε στο φαινόμενο της “πολιτικής ορθότητας”, το οποίο αναπτύσσεται με ταχύτατους ρυθμούς στον καθημερινό λόγο αλλά και σε πιο περίπλοκες συνδιαλέξεις, ισχυριζόμενος ότι λειτουργεί υποβοηθητικά στην αντιμετώπιση του ρατσισμού αφού βασίζεται στην αγνόηση των πολυποίκιλων χαρακτηριστικών και στην εντεταλμένη απαγόρευση της κοινωνικοποίησης μέσω αυτών. Η οπτική του διανοητή όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα δε διαφέρει παρασάγγης από τις γκρίνιες πολλών δεινοσαύρων της υποκριτικής τέχνης (Clint Eastwood ή John Cleese, διαλέχτε και πάρτε) για την αναίτια ευαισθητοποιημένη “γενιά των social media”, μολονότι η διαλογική οδός του Σλοβένου θεωρητικού δε διαγράφει κοινό μονοπάτι με αυτό ενός ξεμωραμένου Ρεπουμπλικάνου ή ενός απελπισμένου κωμικού αποικιοκράτη. Δεν ήταν αυτό το δημοφιλές ζήτημα, ωστόσο, που μου κέντρισε την περιέργεια σε σημείο να οδηγηθώ στη σύνταξη αυτού του κειμένου, αλλά μία απτή μάστιγα που έχει οδηγήσει στην αλλοτρίωση των δεδομένων που συνοδεύουν τους αρχέτυπους ρόλους στα πλαίσια του κοινωνικού ιστού: την ψευδαίσθηση της προσωπικής επιλογής απέναντι στους φορείς εξουσίας. Σύμφωνα με τον ίδιο:

“Φυσικά δε μου φαίνεται κακό το ότι το αφεντικό σου σου φέρεται όμορφα και τα λοιπά. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό όχι μόνο καλύπτει την πραγματική σχέση ισχύος αλλά την καθιστά ακόμη πιο απροσπέλαστη. Αν το αφεντικό σου εξέφραζε ατόφια τη βίαιη εξουσία, θα ήταν εν μέρει πολύ ευκολότερο να επαναστατήσεις συγκριτικά με μια φιλική προσέγγιση. Τότε η διαμαρτυρία μοιάζει σχεδόν αγενής πράξη.”

Σε πρώτη ανάγνωση, η ένσταση του Ζίζεκ βρίσκεται στην αποποίηση της ευθύνης του αφεντικού για την κατάσταση την οποίαν υποβάλει στον εργαζόμενο/δεσμώτη. Ενώ οι συνθήκες εργασίας γίνονται δυσχερέστερες και στον Δυτικό πλέον κόσμο, με εργασιακά “κεκτημένα” να αναιρούνται ή να καταπατώνται, ο ιδιόμορφος αυτός “εναγκαλισμός της εργατιάς” δρα σε αντιδιαστολή με την πραγματικότητα, ώστε να καταστείλει κάθε μορφή εξέγερσης. Με το παράδειγμα, ωστόσο, που επιστρατεύει στη συνέχεια, επεκτείνεται σε θεμελιώδεις λειτουργίες της σύγχρονης κοινωνίας σε καθημερινές σχέσεις.

“Φαντάσου εμένα ως ένα μικρό αγοράκι. Είναι Κυριακή απόγευμα. Ο πατέρας μου θέλει να επισκεφθώ τη γιαγιά μου. Ταυτίζοντας την πατρική φιγούρα με την παραδοσιακή μορφή εξουσίας, τι θα έκανε; Πιθανότατα θα εξέφραζε την αδιαφορία του για την προσωπική μου επιθυμία να μην πραγματοποιήσω τη συνάντηση και θα προέβαλε το καθήκον μου να δω τη γιαγιά μου. “Να είσαι ευγενικός μαζί της” και τα λοιπά. Τίποτα κακό σε όλα αυτά, πιστεύω, διότι μπορώ να αντιταχθώ σε αυτές τις επιταγές. Είναι ξεκάθαρη η αλληλουχία των σχέσεων.

Αλλά τι θα έκανε ο μη καταπιεστικός πατέρας της μεταμοντέρνας εποχής; Θα έλεγε κάτι τέτοιο: “Ξέρεις πόσο σε αγαπάει η γιαγιά σου αλλά δε σε υποχρεώνω να την επισκεφτείς. Θα ήταν σώφρον να το κάνεις μόνο εάν το επιλέξεις ελεύθερα”. Όλα τα παιδιά γνωρίζουν πως κάτω από το μανδύα της ελεύθερης επιλογής κείτεται μία σαφώς ισχυρότερη πίεση στη δεύτερη περίπτωση. Διότι, στην ουσία, ο πατέρας δεν απαιτεί μόνο την επίσκεψη στη γιαγιά, αλλά υποδεικνύει το σωστό, υποχρεωτικό συναίσθημα για τη συγκεκριμένη περίσταση. Αυτό λοιπόν, αποτελεί παράδειγμα της σύγχρονης, επιτρεπτικής εξουσίας, κατ’εμέ.”

Ο πατέρας, όπως και το αφεντικό, παραμερίζουν την τεχνική της ατσάλινης πυγμής ώστε να επιβάλουν το ανάστημά τους τη συγκεκριμένη στιγμή, για τη διεκπεραίωση μιας συγκεκριμένης αποστολής. Η θέρμη με την οποίαν αντιμετωπίζουν τον υπόλογο σε αυτούς, ως μέντορες με άπλετο σεβασμό στην ελευθερία της επιλογής τους, εξυπηρετεί την μετάλλαξη της συναισθηματικής διεργασίας και τον έλεγχό της σε όλο το φάσμα των επιλογών. Παρομοίως με το ρητό “Αν του δώσεις ένα ψάρι, θα χορτάσει για μία μέρα. Αν του μάθεις να ψαρεύει, δε θα ξαναπεινάσει”, εκείνοι δείχνουν το ποτάμι ώστε να επωφελούνται οι ίδιοι αέναα.

“Ως εκ τούτου, η συνταγή του ολοκληρωτισμού δεν ταυτίζεται με το δόγμα “δε δίνω δεκάρα για το τι πιστεύεις, απλώς κάνε ό,τι σου επιτάσσω”, αυτό αποτελεί γνώρισμα της απολυταρχίας. Ο ολοκληρωτισμός βασίζεται στην πεποίθηση ότι γνωρίζει καλύτερα από το άτομο τι πραγματικά θέλει και, αν και φαίνεται να του επιβάλει τι να πράξει, στην πραγματικότητα απλώς το βοηθά να φέρει εις πέρας αυτό που, χωρίς να το κατανοεί πλήρως, θέλει. Και τα λοιπά. Αυτό το φαινόμενο, μία διαταγή να εκφράζεται με ουδέτερες δηλώσεις, με τρομοκρατεί.”, καταλήγει ο Ζίζεκ.

Πώς όμως καταφέρνει να επικρατήσει αυτή η πρακτική, χωρίς να γίνεται αντιληπτή από το πλήθος των ατόμων στο οποίο εφαρμόζεται; Με αυτό το ερώτημα τολμώ να συσχετίσω τα κίνητρα με τα οποία κάποιος, εκούσια ή ακούσια, συμπεριφέρεται έτσι. Σε μια πολυεπίπεδη ταξική πυραμίδα, πλήθος ανθρώπων βρίσκονται ταυτόχρονα σε εξουσιαστική και υποτακτική θέση. Η οξεία αμφισβήτηση όχι μόνο της αποτελεσματικότητας του καπιταλιστικού μοντέλου (με τη πιο πρόσφατη έκφανσή το, το νεοφιλελευθερισμό, να δέχεται πλέον και ακαδημαϊκά πυρά) αλλά και της όποιας ηθικής ισορροπίας που θα έπρεπε να φέρει (διάψευση του μύθου της υγιούς επιχειρηματικότητας, γνωστοποίηση ποικίλων περιπτώσεων αισχροκέρδιας και λοιπά), οδηγούν στην αποστασιοποίηση του φορέα από την πράξη του. Συνεπώς χρειάζεται, για να συνεχίσει να επιτελεί το ρόλο του στην υπάρχουσα κοινωνία, να απαρνηθεί, σχηματικά, το ρόλο του δυνάστη. Αντί για την ανατροπή της, προτιμά την εναλλαγή του δικού του “φαίνεσθαι”.

Ο ατομικισμός αποτελεί ίσως τη λέξη-κλειδί στην επιβίωση αυτού που ο Ζίζεκ ονομάζει σύγχρονο ολοκληρωτισμό. Διότι με την ισοπεδωτική προσήλωση στη μοναδικότητα του ατόμου αγνοείται η συνεισφορά τους στην οικοδόμηση της κοινωνίας. Και τα λοιπά, και τα λοιπά..

Πηγή: http://myheartwillgoonandsoonandsoon.blogspot.co.uk/2016/02/thats-my-problem-with-political.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s